tuong-hinh

Tượng Hình : Mấu chốt của việc luyện quyền.

--------------------------------
Trong võ thuật cổ truyền nói chung thường thấy các chiêu thức thường lấy hình tượng một con vật nào đó làm nơi ký thác thần ý , ví dụ như: Long, Xà, Hổ, Báo, Hạc... hoặc cũng có thể lấy một hành động nào đó trong "cuộc sống hàng ngày" đề cho người tập dễ hình dung nắm bắt được động tác như trong Thái cực quyền có :
Thủ huy đàn tỳ – Tay vẩy đàn tỳ bà
Kim kê độc lập – Gà vàng đứng một chân
Vân thủ - Tay như vờn mây
....
cách lấy biểu đạt chiêu thức như vậy được gọi là : TƯỢNG HÌNH

Đối với võ thuật cổ truyền TƯỢNG HÌNH rất quan trọng, nắm được TƯỢNG HÌNH của một chiêu thức có thể nói là nắm được "bí kíp" của chiêu thức đó... nếu nắm không được, quyền đi sẽ không có "thần"

Trong các sách tổng hợp như Hình Ý Quyền Thuật và khẩu quyết các đời truyền nhân (từ Tào Kế Vũ , Lý Tồn Nghĩa) có câu:

"Tượng hình thủ ý, hình ý hợp nhất"

Ý nói: trong Hình phải có Ý, Hình và Ý hòa quyện thành một.

Tuy nhiên TƯỢNG HÌNH lại rất hay bị hiểu sai khi người tập đồng nhất “tượng hình” với việc bắt chước dáng vẻ của con vật.

Để hiểu đúng, cần trở lại với chính chữ Hán.

Chữ 象 (tượng) trong văn cổ không đơn thuần là “hình ảnh nhìn thấy”, mà chỉ hình tượng – mô thức – cấu trúc vận hành bên trong của một sự vật. Trong tư tưởng Chu Dịch, “lấy tượng” (取象) là lấy quy luật, không phải sao chép hình dáng bề ngoài.

Chữ 形 (hình) là thân thể cụ thể: xương, khớp, cơ, trục, tư thế – tức phần biểu hiện ra ngoài.

Vì vậy, tượng hình không phải là bắt chước hình dáng, mà là:

nắm được cấu trúc vận động bên trong (tượng), rồi biểu hiện ra thân thể (hình).

Nếu chỉ nhìn bằng mắt, rất dễ rơi vào hiểu sai:

Hổ thì phải gồng mạnh, Hạc thì phải đứng cao, gấu thì phải nặng nề. Đây là cách hiểu ở tầng thị giác. Trong khi đó, nội gia quan tâm đến những thứ không nhìn thấy ngay: trọng tâm đặt ở đâu, lực phát từ gốc nào, trục thân có thông hay không, khớp có bị khoá hay không.

Trong Hình Ý Quyền, các đời truyền đều nhấn mạnh:

“Hình giả, mượn dã” – hình chỉ là thứ mượn.

Mượn hình thú để người tập tìm lại cấu trúc vận động đúng, chứ không phải để biểu diễn cho giống.

Ví dụ, Long hình không phải để “uốn lượn cho đẹp”, mà để chỉnh trục xoắn của thân; Hổ hình không phải để “tỏ ra mạnh”, mà để học phát lực từ gốc; Hạc hình không phải để đứng cao, mà để ổn định trục đứng và cân bằng. Khi cấu trúc bên trong đã đúng, dáng bên ngoài tự nhiên thay đổi.

Có câu

“Đắc ý nhi vong hình” – khi đã nắm được cái bên trong, thì không cần giữ cái bên ngoài nữa. Tinh thần này rất gần với “tượng hình”: hình không phải thứ để giữ, mà là hệ quả của việc thân đã vận hành thuận.

-----------------

Khi ‘tượng hình’ được hiểu đúng ở tầng cấu trúc, hệ quả tất yếu là thân thể sẽ tự sắp xếp lại theo trật tự nội tại – mà trong nội gia gọi là TAM TIẾT.

"Tượng Hình" đúng, "Tam tiết" tự nhiên sẽ chuẩn không cần chỉnh hay nói cách khác là: hiểu đúng cách "Tượng hình" sẽ là chìa khóa để "Tam Tiết" vận hành tự nhiên, không cưỡng ép.

Tam tiết bao gồm: Căn Tiết + Trung Tiết + Tiêu Tiết.

Tam tiết cũng được hiểu theo 2 tầng: Tam tiết toàn thân - Tam tiết từng chi.

+ Căn Tiết : Đây là "gốc" – nền tảng vững chắc, nơi lực khởi nguồn. Được tính là trong "Hạ chi" (phần dưới cơ thể): Há (hông) là căn của căn, gốc sâu nhất, như rễ chính, đầu gối (tất) là trung của căn coi là cầu nối, bàn chân là tiêu của căn, ngọn tiếp xúc đất.

+ Trung Tiết: Trong thân thể trung đoạn: Eo bụng (yêu phúc) là trung tổng thể. Trong thượng chi (tay): Cùi chỏ (trửu) là trung của tiêu (cầu nối tay-vai). Trong hạ chi: Đầu gối: là trung của căn, há là căn của căn. Toàn thân: Eo bụng là trung, như "thân cây" nối rễ-ngọn.

+ Tiêu Tiết: Đây là "ngọn" – nơi lực biểu hiện và phát xuất. Trong thượng chi: bàn Tay (thủ) là tiêu của tiêu , cùi chỏ là trung của tiêu, vai là căn của tiêu. Trong hạ chi: Bàn chân là tiêu của căn, đầu gối là trung của căn, há là căn của căn. Toàn thân: Đầu và tay là tiêu, như "ngọn cây" vươn ra.

Nguyên tắc: Tiêu Tiết khởi, Trung Tiết tùy, Căn Tiết truy hoặc hiểu đơn giản từ qua giữa, phát ra ngọn, ba tiết tương ứng để "thông thân nhất khí"

Trong kinh điển có viết :

"Tam tiết minh, lục hợp chí" – ba tiết rõ ràng dẫn đến lục hợp (tâm ý hợp, ý khí hợp, khí lực hợp; vai hông hợp, khuỷu gối hợp, tay chân hợp).

Người luyện được Tam Tiết "hợp nhất" khí huyết thông, tập lâu không mỏi, tập xong người khoẻ khoắn xung mãn (không bị mệt mỏi uể oái) - khí huyết điều hoà, ngấm sâu vào cơ thể, lợi ích cho dưỡng sinh vô cùng.

Có câu:

"Hình giả, mượn dã" - Hình là phương tiện, ý mới là bản chất.

Khi cấu trúc bên trong đã thuận, hình bên ngoài chỉ còn là kết quả, không còn là điều phải gắng sức theo đuổi. Do đó, người tập không cần cố điều chỉnh cơ thể để làm cho giống, mà khí "đắc ý" thì mọi bộ phận cấu trúc cơ thể tự nhiên chuẩn chỉ.

Trang Tử có nhắc tới "Đắc ngư vong thuyên" (bắt được cá quên nơm) - Ý là khi nắm được ý (bản chất), quên hình (công cụ). Rất gần với "tượng hình": Khi cấu trúc bên trong thuận (ý đúng), hình bên ngoài tự thay đổi, không cần cố giữ dáng.

-----

![][image11]