Bối cảnh lịch sử¶
Nhắc đến Thái Cực Quyền Luận - bài luận văn ngắn được toàn bộ các phái Thái Cực tôn thờ như kinh thánh - mọi người đều biết tên tác giả: Vương Tông Nhạc. Nhưng ngoài cái tên đó ra các nhà nghiên cứu võ thuật và sử học không thể khảo cứu gì thêm.
Hoàn toàn không có ngày sinh, không có ngày mất, không có chân dung, không có ghi chép gia phả.
Những gì có thể xác nhận tương đối (chưa được kiểm chứng chính xác) về Vương Tông Nhạc là:
Ông là người tỉnh Sơn Tây thời nhà Thanh, trong khoảng các năm 1791–1795 (niên hiệu Càn Long năm thứ 56 đến 60) từng cư trú ở vùng Lạc Dương và Khai Phong thuộc Hà Nam. Ông từng làm nghề dạy học tư thục. Tinh thông quyền pháp, kiếm pháp, thương pháp, nghiên cứu mấy chục năm và có nhiều tâm đắc.
Thực ra "Thái Cực Quyền luận" của Vương Tông Nhạc được phát hiện hết sức tình cờ, chính vì thế mà hầu thế mới biết đến ông.
Năm 1852, anh trai của Võ Vũ Tương (người sáng lập hệ Võ thức) là Võ Trừng Thanh thi đậu tiến sĩ, được bổ nhiệm làm tri huyện Vũ Dương, tỉnh Hà Nam.
Võ Vũ Tương đến thăm anh trai tại nhiệm sở. Tại cửa hàng muối ở Bắc Vũ Độ trấn, huyện Vũ Dương, ông tình cờ phát hiện (hoặc mua được) một bản cổ phổ mang tên "Vương Tông Nhạc Thái Cực Quyền Luận"
Võ Vũ Tương mang bản quyền phổ về, rồi cùng Lý Diệc Dư nghiên cứu, chỉnh lý.
Lý Diệc Dư sau đó chép lại toàn bộ nội dung, đồng thời bổ sung thêm phần chú giải, hình thành nên bộ “Lão tam bản” nổi tiếng.
Trong số đó, bản được gọi là “Hác Hòa trân tàng bản” là một trong những văn bản quan trọng nhất còn lưu giữ đến ngày nay. Hác Hòa (tức Hác Vi Chân) là học trò của Lý Diệc Dư, về sau truyền lại cho Tôn Lộc Đường.
Đây là lần đầu tiên trong lịch sử hiện đại tên “Thái Cực Quyền” được ghi nhận rõ ràng. Trước đó, các phái (Trần gia, Dương gia…) chỉ gọi là “Thập tam thế”, “Miên quyền”, “Trường quyền”…
Một cuốn sách nằm trong kho muối hàng chục năm, được tình cờ nhìn thấy lại là cách bản kinh điển quan trọng nhất của Thái Cực Quyền đến tay hậu thế.
Một trong những ghi chép muộn trong Thanh Sử Cảo (một bản thảo lịch sử về nhà Thanh) có nhắc đến Thái Cực Quyền như sau:
"Nội gia khởi từ đạo sĩ Võ Đang - Trương Tam Phong đời Tống, pháp của họ là lấy tĩnh chế động, kẻ phạm vào thì ứng tay ngã ngay... Sau đó lưu truyền ở vùng Tần Tấn (Thiểm Tây, Sơn Tây). Vương Tông Nhạc nổi tiếng nhất... Đến giữa nhà Thanh, vùng Hà Bắc có Thái Cực Quyền, nói pháp của họ xuất từ Vương Tông Nhạc người Sơn Tây."
Đây là lần đầu tiên cụm từ "Thái Cực Quyền" xuất hiện trong chính sử Trung Hoa, và tên Vương Tông Nhạc gắn trực tiếp với nó.
Thái Cực Quyền Luận thực chất là bài luận văn có tính khái quát cao, tổng kết kinh nghiệm Thôi thủ, dựa trên học thuyết âm dương của triết học cổ đại Trung Hoa. Chính nhờ lý luận này mà Thái Cực Quyền trong quá trình lưu truyền rộng rãi không bị luyện thành quyền cứng, cũng không bị luyện thành quyền mềm nhão - mà được mọi người công nhận là có cả cương lẫn nhu, cương nhu tương tế. Đây nên được coi là đóng góp chính của Thái Cực Quyền Luận.
Có nhiều tranh luận về việc Vương Tông Nhạc là người thế nào ? Có thật hay không? tuy nhiên hầu như tất cả đều công nhận giá trị của "Thái Cực quyền luận"
Có một học giả Trung Quốc hiện đại đã nói rất hay về Vương Tông Nhạc:
"Tôi đồng ý với cách nói của Tiền Chung Thư - ăn trứng ngon là được rồi, biết hay không biết con gà đẻ ra quả trứng đó không quan trọng đến vậy. Ngoài bài văn luận này, lịch sử cũng không có bài viết nào khác có tên Vương Tông Nhạc. Chúng ta nên đặt trọng tâm vào bản thân bài luận văn hơn"
Để đánh giá trường hợp Vương Tông Nhạc một cách khách quan, cần đặt nó trong một bối cảnh văn hóa - học thuật rộng hơn: truyền thống mượn danh người xưa (thác danh) trong tri thức Trung Hoa cổ đại.
Đây không phải hành vi ngoại lệ, mà là một quy ước sáng tác phổ biến: tác giả thực sự của một tác phẩm thường cố tình gán tên một nhân vật có uy tín hơn - hoặc một nhân vật hư cấu hoàn toàn - để tăng tính thuyết phục và độ lưu truyền của văn bản. Nhiều kinh điển Trung Hoa trong y học, binh pháp, triết học đều đang chờ được khảo chứng lại về tác giả thực sự.
Trong bối cảnh đó, trường hợp Vương Tông Nhạc hoàn toàn không phải là bất thường. Điều bất thường và đáng phân tích hơn lại nằm ở một sự yếu tố khác:
ĐỒNG THUẬN GIỮA CÁC PHÁI. về Thái Cực Quyền luận.
Giới võ thuật Trung Hoa có một đặc tính cấu trúc nổi bật: tính phân mảnh cao và tính cạnh tranh danh vị mạnh. Mỗi môn phái có tổ sư riêng, hệ thống kỹ thuật riêng, và quan trọng hơn bản sắc lý luận riêng mà họ bảo vệ nghiêm ngặt. Trong một môi trường như vậy, sự đồng thuận gần như không bao giờ xảy ra một cách tự nhiên.
Thế nhưng với Thái Cực Quyền Luận, là trường hợp đặc biệt và điều đó đã xảy ra.
Tất cả các phái Thái Cực : Trần gia, Dương gia, Võ thức, Ngô thức, Tôn thức ... vốn có nguồn gốc và phong cách kỹ thuật khác nhau đáng kể nhưng không hẹn mà cùng tôn sùng một văn bản duy nhất như nền tảng lý luận tối thượng. Không có tranh luận về tính chính thống của nó. Không có phái nào đề xuất một văn bản thay thế.
****
Cơ chế duy nhất có thể giải thích hiện tượng này một cách hợp lý: văn bản đó chứa đựng một cấu trúc lý luận đúng đắn đến mức nó vượt qua được rào cản lợi ích phái hệ. Không phái nào có thể bác bỏ nó mà không đồng thời phủ nhận chính nền tảng thực hành của mình.
****
Sự vô danh của Vương Tông Nhạc — dù vô tình hay hữu ý — đã tạo ra một văn bản không thuộc về ai, và chính vì vậy có thể thuộc về tất cả..
-----------------------------