Từ Điển Thuật Ngữ Thái Cực Quyền¶

Bạn sẽ thấy nhiều thuật ngữ Trung Hoa xuất hiện trong kho tri thức này. Mục đích của từ điển này là để bạn tra cứu nhanh khi đang đọc một bài viết nào đó — không phải để đọc từ đầu đến cuối. Mỗi thuật ngữ đều có phiên âm, chữ Hán, và nghĩa để bạn hiểu được ý mà tác giả gốc muốn truyền tải.

Lưu ý: chữ Hán và phiên âm được giữ nguyên trong bảng vì chúng là nội dung tra cứu, không phải di sản ngôn ngữ. Phần giải thích bằng tiếng Việt dùng giọng huấn luyện viên — trực tiếp, không hoa mỹ.

Mười Nguyên Tắc Thiết Yếu (十要 - Shí Yào) {#10-nguyen-tac-thiet-yeu}¶

Mười nguyên tắc nền tảng của Dương Trừng Phủ, với phiên âm và chữ Hán.

#	Tiếng Việt	Pinyin	Wade-Giles	Chữ Hán	Nghĩa đen
1	Trống, Linh, Đỉnh Cân	Xū Líng Dǐng Jìn	Hsu Ling Ting Chin	虛靈頂勁	"Tinh thần trống, đỉnh đầu căng"
2	Hàm Hông, Bạt Bối	Hán Xiōng Bá Bèi	Han Hsiung Pa Pei	含胸拔背	"Thu ngực, giãn lưng"
3	Tùng Yêu	Sōng Yāo	Sung Yao	松腰	"Lỏng eo"
4	Phân Thanh Hư Thực	Fēn Qīng Xū Shí	Fen Ching Hsu Shih	分清虛實	"Phân biệt rỗ-đặc"
5	Trầm Kiên, Trụy Chủu	Chén Jiān Zhuì Zhǒu	Ch'en Chien Chui Chou	沉肩墜肘	"Chìm vai, rơi khuỷu"
6	Dụng Ý, Bất Dụng Lực	Yòng Yì Bù Yòng Lì	Yung I Pu Yung Li	用意不用力	"Dùng ý, không dùng sức"
7	Thượng Hạ Tương Tùy	Shàng Xià Xiāng Suí	Shang Hsia Hsiang Sui	上下相隨	"Trên-dưới theo nhau"
8	Nội Ngoại Tương Hợp	Nèi Wài Xiāng Hé	Nei Wai Hsiang Ho	內外相合	"Trong-ngoài hòa làm một"
9	Tương Liên Bất Đoạn	Xiāng Lián Bù Duàn	Hsiang Lien Pu Tuan	相連不斷	"Nối nhau không đứt"
10	Động Trung Cầu Tĩnh	Dòng Zhōng Qiú Jìng	Tung Chung Ch'iu Ching	動中求靜	"Trong động tìm tĩnh"

Ghi chú về Thập Yếu¶

十要 (Thập Yếu): nghĩa đen là "Mười điều cần" hoặc "Mười nguyên tắc cốt lõi"
Được biên soạn bởi Dương Trừng Phủ (楊澄甫, 1883-1936)
Đệ tứ đời của Dương phái Thái Cực Quyền
Mười nguyên tắc này phân biệt nội gia với ngoại gia

Khái Niệm Nền Tảng¶

Năng Lượng và Cơ Thể¶

Thuật ngữ	Pinyin	Chữ Hán	Nghĩa
Khí	Qì	氣	Năng lượng sống, sinh lực
Đan Điền	Dān Tián	丹田	"Ruộng đan" — trung tâm năng lượng dưới rốn
Tinh	Jīng	精	Tinh hoa, nền tảng năng lượng
Thần	Shén	神	Tinh thần, ý thức
Bách Hội	Bǎi Huì	百會	"Trăm cuộc họp" — điểm trên đỉnh đầu
Dũng Tuyền	Yǒng Quán	湧泉	"Suối sủi bọt" — huyệt dưới lòng bàn chân

Nguyên Lý Vận Động¶

Thuật ngữ	Pinyin	Chữ Hán	Nghĩa
Vô Vi	Wú Wéi	無為	Tác động tự nhiên, không gượng ép
Âm Dương	Yīn Yáng	陰陽	Hai mặt bổ sung của một thể thống nhất
Tùng	Sōng	鬆	Lỏng nhưng không mềm, tỉnh táo thư giãn
Bổng	Péng	掤	Năng lượng chặn đỡ, lực trương nở
Lộ	Lǚ	履	Lùi, nhường, lực thu
Tễ	Jǐ	擠	Ép, lực bóp
Án	Àn	按	Ấn, lực đi xuống

Tư Thế¶

Thuật ngữ	Pinyin	Chữ Hán	Nghĩa
Vô Cực	Wú Jí	無極	"Không cực" — tư thế đứng trung tính
Thái Cực	Tài Jí	太極	"Cực tối thượng" — trạng thái phân hóa âm dương
Mã Bộ	Mǎ Bù	馬步	Tư thế ngựa
Cung Bộ	Gōng Bù	弓步	Tư thế cung
Hư Bộ	Xū Bù	虛步	Tư thế chân không

Các Phái Thái Cực Quyền¶

Phái	Chữ Hán	Người sáng lập	Thời kỳ
Trần phái	陳	Trần Vương Đình	Thế kỷ 17
Dương phái	楊	Dương Lục An	Thế kỷ 19
Vũ (Hạo) phái	武 (郝)	Vũ Dục Hương	Thế kỷ 19
Vũ phái	吳	Vũ Kiến Toàn	Thế kỷ 20
Tôn phái	孫	Tôn Lương Đường	Thế kỷ 20

Kinh Điển Cổ Điển¶

Tác phẩm	Chữ Hán	Tác giả	Thời kỳ
Thái Cực Quyền Kinh	太極拳經	Nhiều tác giả	Nhà Thanh
Thái Cực Quyền Luận	太極拳論	Vương Tông Việt	Thế kỷ 18
Thập Tam Thế Ca	十三勢歌	Không rõ	Truyền thống
Dương Trừng Phủ Thập Yếu	楊澄甫十要	Dương Trừng Phủ	Thập niên 1930

Thuật Ngữ Luyện Tập¶

Thuật ngữ	Pinyin	Chữ Hán	Nghĩa
Thái Cực Quyền	Tài Jí Quán	太極拳	"Quyền thuật cực tối thượng"
Khí Công	Qì Gōng	氣功	"Công trình về khí" — luyện thở và vận động
Quyền Pháp	Quán	拳	Chuỗi động tác (nghĩa đen "đấm")
Thôi Thủ	Tuī Shǒu	推手	Bài tập hai người về cảm nhận lực
Trụ Vô Cực	Zhàn Zhuāng	站樁	"Đứng như cọc" — khí công tĩnh
Cuốn Tơ Công	Chán Sī Gōng	纏絲功	Bài tập lực xoắn ốc (Trần phái)

Hướng Dẫn Phát Âm¶

Nền Tảng Pinyin¶

Q phát âm gần "ch" nhưng sắc hơn: qì ≈ "chi"
X phát âm gần "s" nhưng mềm hơn: xī ≈ "si"
Zh phát âm gần "j" trong "jeep": zhāng ≈ "jang"
C phát âm gần "ts": cāi ≈ "tsai"
Z phát âm gần "dz": zāi ≈ "dzai"
Ü giống tiếng Đức "ü" hoặc tiếng Pháp "u": lǚ (môi chu, nói "i")

Thanh Điệu¶

Thanh 1 (ā): cao, đều
Thanh 2 (á): lên, như đang hỏi
Thanh 3 (ǎ): thấp, rồi lên (xuống-rồi-lên)
Thanh 4 (à): xuống nhanh, dứt khoát
Thanh nhẹ (a): ngắn, lướt qua

Cách Sử Dụng Từ Điển Này¶

Khi đọc bài viết: nhấp vào liên kết từ điển trong bài để hiểu thuật ngữ theo ngữ cảnh
Khi luyện tập: dùng hướng dẫn phát âm để nói đúng tên các động tác
Khi dạy học: tham khảo nghĩa chữ Hán để giải thích sâu hơn cho học trò
Khi nghiên cứu: đối chiếu các kinh điển cổ điển với nguồn gốc lịch sử

Trở về: 10 Nguyên Tắc Thiết Yếu | Trang Chủ Nền Tảng